Stadsdeel Barmbek is niet Hamburgs spannendste wijk. De voormalige industriewijk is een van de stadsdelen van Hamburg die zwaar geleden hebben onder de bombardementen van ’43, en wat er in de plaats van de door bommen weggevaagde huizen neergezet is, is niet per se om over naar huis te schrijven. Toch is er een goede reden om de U3 of S1 te pakken en naar Barmbek af te reizen: het Museum der Arbeit.

Museum der Arbeit

Heel praktisch direct naast station Barmbek ligt het terrein van de New-York-Hamburger Gummi-Waaren Compagnie. Tegenwoordig wordt er geen rubber meer verwerkt, maar laat het Museum der Arbeit alles zien over de werkende Hamburger. Een kleine (!) greep uit de tentoonstellingen:

Boekdrukkunst

Deze kon ik natuurlijk niet overslaan: de tentoonstelling over boekdrukkunst, mét werkplaatsen-in-bedrijf van verschillende drukmachines. Hier vind je regelmatig hands-on workshops, en kun je een aandenken laten drukken in bijvoorbeeld gotische letters.

Museum der Arbeit - Standort Hamburg

Zetters en drukkers in het Museum der Arbeit - Standort Hamburg

Sommige dingen veranderen nooit… Over beren en apen: al in 1500 waren drukkers en zetters het nooit met elkaar eens, en drukkers onderling nog minder…

Overzeese handel en rubber

Een museum in een voormalige rubberfabriek kan natuurlijk niet anders dan een tentoonstelling wijden aan de rubberbewerking en overzeese handel. Dat doet het Museum der Arbeit op de eerste verdieping. Een tentoonstelling naar mijn hart, natuurlijk, vooral vanwege de koloniaalwarenhandel, die me toch nog altijd op woest-romantische gedachten brengt over de koloniaalwarenhandelaar die begin 20e eeuw ons huis in zijn bezit had.

Rubberpers - Museum der Arbeit - Standort Hamburg

Aandacht voor de geschiedenis van de Gummiwaaren Compagnie, maar ook voor het verwerkingsproces van onbewerkt rubber tot een bruikbaar product. Verschillende rubbersoorten kun je hier zelf in de hand nemen en besnuffelen (hint: rubber stinkt).

Koloniaalwarenhandel - Museum der Arbeit - Standort Hamburg

De overzeese handel bracht in Hamburg eind 19e, begin 20e eeuw nogal wat teweeg: Hamburg werd steeds meer de plek waar grondstoffen werden verwerkt. Extra opslagcapaciteit in de haven was nodig, alsmede kantoren, telegraafdiensten en beurzen/termijnmarkten. Aan de universiteit werd een studie ingericht voor Kaufmänner. De overzeese tentoonstelling laat de werkplekken zien van iedereen die een rol had in de verwerking van rubber en cacao (cacao als willekeurig voorbeeld, rubber natuurlijk vanwege de fabriek waar het museum zich in bevindt). Naast beeld- en geluidsmateriaal kun je hier ook testen of het je nog lukt om op een ouderwetse typemachine te tikken, en telefoneren met het ‘Fräulein vom Amt’ om te kijken of je cryptische boodschappen van overzee kunt decoderen.

Abc der Arbeit

Op de tweede verdieping wandel je aan de hand van werkkleding en instrumenten, foto’s, persoonlijke herinneringen en drukwerk door het Hamburgse werkende leven vanaf de industrialisering. Alle mogelijke beroepen komen aan bod, en natuurlijk alle mogelijke vakbonden.

ABC der Arbeit - Museum der Arbeit - Standort Hamburg

Arbeidsvoorschriften: toch altijd maar handschoenen aandoen en je haar vastbinden als je met enge machines werkt…

ABC der Arbeit ausstellung - Museum der Arbeit - Standort Hamburg

De kleine fotograag zag mij foto’s nemen, confisceerde vervolgens de camera van zijn ouders en begon als een malle plaatjes te schieten van de hele tentoonstelling 🙂 Check ook het borduursel: Ordnungssinn bringt Gewinn... 🙂

De opmars van sociale zekerheid - Museum der Arbeit - Standort Hamburg

Sociale zekerheden waren niet altijd een vast gegeven…

Ingenieurskoffer - Museum der Arbeit - Standort Hamburg

De werkkoffer van ingenieur Carl Röder bevatte alles wat hij onderweg nodig kon hebben, van presentatiemateriaal tot meetgerij – toch blij dat ik niet op dagelijkse basis met zoveel Zeug moet rondzeulen…

Dwangarbeid – nog tot 3 april 2016

Meer dan 20 miljoen mensen vanuit heel Europa werden tijdens de oorlog in nationaal-socialistisch Duitsland als dwangarbeider ingezet. Maar hoewel het dagelijks leven draaide in feite draaide op dwangarbeid en uitbuiting, was er tot voor kort maar weinig aandacht voor het lot van de dwangarbeiders. Het is pas vrij recent dat dwangarbeid erkend werd als oorlogsmisdaad. Deze tentoonstelling brengt voor het eerst het verhaal van al deze dwangarbeiders, tijdens de oorlog, en daarna, in beeld.

Ik had het eigenlijk wel kunnen verwachten, gezien het onderwerp, maar toch viel deze tentoonstelling me behoorlijk rauw op mijn dak en vond ik hem onverwacht heftig. Ook ik had van de omvang en de smerigheid van alle vormen van dwangarbeid in de oorlog geen idee. Sommigen hadden geluk en kwamen terecht bij een hospita die hen in ieder geval nog als mensen behandelden, anderen kwamen regelrecht in de hel terecht. Een zeer indrukwekkende, en door alle dagboeken, foto’s en geluidsfragmenten ook zeer persoonlijke tentoonstelling. Zeker gaan zien als je de kans hebt. Hij is nog tot 13 april in het museum te zien.

Dwangarbeid - Museum der Arbeit - Standort Hamburg

Museumshof

Als je het museum uit hebt, de museumshop hebt bezocht en taart hebt gegeten in het museumcafé ben je nog niet klaar! Het museum bevindt zich in de Neue Frabik van het complex van de oude rubberfabriek. Op het terrein vind je verder nog:

Een blauwe baggermachine uit 1937, van de firma Menck & Hambrock GmbH uit Altona (in Ottensen staat ook zo’n ‘Menckmal’ als herinnering), een kleine Rundbunker, een straatwals met de naam ‘Emil’ uit 1964, en TRUDE, het graafwiel (of hoe je zoiets noemt) dat in 2,5 jaar tijd een de vierde tunnelbuis onder de Elbe door groef (de alte Elbtunnel bij de Landungsbrücken was in 1911 de eerste).

Museum der Arbeit Barmbek - Standort Hamburg

TRUDE staat overigens voor Tief runter unter die Elbe…

Museum der Arbeit TRUDE - Standort Hamburg

Ruim 14 meter hoog en 380 ton zwaar: het had nogal wat voeten in aarde om TRUDE van de Elbe naar Barmbek te brengen… Je kunt de basis van TRUDE beklimmen (nou ja, het trapje op lopen). Alles over haar vroegere leven lees je op de infoborden die aan haar voeten staan.

Museum der Arbeit TRUDE 2- Standort Hamburg

Na al dit industriële erfgoed heb je wellicht honger, of behoefte om wat modernere kunst te bekijken of beluisteren. Dat kan bij restaurant T.R.U.D.E., of bij cultuurcentrum Zinnschmelze, beide ook aan het Museumshof te vinden.

Praktisch

Het museum ligt direct aan station Barmbek. Er worden regelmatig demonstraties en workshops gegeven die ook voor kinderen erg leuk zijn. Sowieso is dit een museum waar je laatjes kunt opentrekken, geluidsfragmenten kunt horen en dingen kunt betasten. Toch ook leuk als je geen kind bent. 😉 De tentoonstelling over dwangarbeid is voor kleine kinderen niet heel geschikt.

Museum der Arbeit, Wiesendamm 3
U Barmbek
open: ma 13.00 – 21.00, di-za 10.00 – 17.00 en zo en feestdagen 10.00 – 18.00
entree: € 7,50

Museumshof Museum der Arbeit Barmbek - Standort Hamburg