Een bijzonder verhaal achter een verstopte Stolperstein

Ik wist dat ze er waren, maar kon ze niet vinden: de Stolpersteine voor Paul en Maria Chrupalla in de Große Bergstraße.

Voor de deur van de bank Santander, op het terras van de ijswinkel af, nergens een steen te bekennen.

Op Twitter durfde ik te vragen en kwam in gesprek met @insideottensen. Hij (?) zocht mee, en was ook degene die de steentjes vond: “Ich habe sie heute entdeckt! In der Baumeinfassung zwischen 219&223. Nicht zu übersehen.”

Nu zou ‘niet over het hoofd te zien’ niet mijn omschrijving zijn, maar goed. De steentjes vertellen een bijzonder verhaal over een groep mensen van wie ik nog weinig wist: de Jehova’s Getuigen in de oorlogsjaren.

Stolpersteine in Altona: Große Bergstraße

Jehova’s Getuigen: ‘Wegbereiter des jüdischen Bolschewismus’

De geloofsgemeenschap van de Jehova’s Getuigen werd meteen in 1933 al door de Nazi’s verboden. Ze stonden voor rassengelijkheid, en daarmee voor de Nazi’s als ‘Wegbereiter des jüdischen Bolschewismus’. Bovendien weigerden ze de Hitlergroet te brengen, daar in de ogen van de Jehova’s Getuigen uitsluitend God met ‘heil’ aangesproken dient te worden, en wilden ze niet in het leger. Vaak namen ze deel aan verzetsactiviteiten.

Paul en Maria Chrupalla

Maria Chrupalla, Zeugin Jehovas, geb. 29.5.1897, verhaftet KZ Ravensbrück, ermordet am 6.2.1942 in Bernburg en Paul Chrupalla, Zeuge Jehovas, geb. 26.11.1899, fast 10 Jahre Inhaftierung, überlebt.

De gemeenschap bleef ondergronds bestaan en de leden kwamen regelmatig bijeen voor bijbelkringen, voor de buitenwereld onder het mom van ‘gezellig samenzijn’. In Altona werden zulke bijeenkomsten door Maria en Paul Chrupalla georganiseerd, steeds bij iemand anders thuis.

In 1935 werd het echtpaar opgepakt als leiders van de beweging in Altona, bovendien werd Paul ervan beschuldigd dat hij uitgaven van de Wachttoren vanuit Zwitserland naar Altona smokkelde.

Stolpersteine in Hamburg: Maria en Paul Chrupalla, Große Bergstraße

Zowel Paul als Maria werd enige maanden vastgehouden, en vervolgens weer vrijgelaten, waarna ze hun activiteiten weer oppakten, en een jaar later opnieuw opgepakt werden. Maria is tussen ’35 en ’37 vijf keer tot gevangenisstraf veroordeeld. Steeds verklaarde ze zich heus wel aan de wet te willen houden, als deze niet in strijd zou zijn met de wetten van de Bijbel.

Uiteindelijk werd ze van KZ Fuhlsbüttel overgeplaatst naar vrouwenkamp Ravensbrück, en van daaruit naar Bernburg gebracht. Daar werd ze samen met twaalf andere vrouwelijke Jehova’s Getuigen in februari 1942 vermoord.

Paul Chrupalla overleefde in totaal bijna 10 jaar gevangenschap in verschillende gevangenissen en kampen.

Voor Maria ligt er niet alleen een Stolperstein in de Große Bergstraße, maar bestaat er ook een Stolpertonstein in de Stolpersteine-wandeling van Guidemate.

Jehova's Getuigen in de Tweede Wereldoorlog: Maria Chrupalla

Meer over Stolpersteine in Hamburg

De verhalen achter de Hamburgse stenen vind je in de database van Hamburger Stolpersteine.

Er is ook een app: Android en iOS

Stolpersteine in Hamburg: omdat we je niet vergeten zijn

Verhalen op straat: Stolpertonsteine in Hamburg

Meer lezen over Hamburg in de Tweede Wereldoorlog

De kinderen van de Bullenhuser Damm: hoe ik in Schnelsen op een verhaal stuitte

De Altonaer Blutsonntag, een whodunnit

4 gedachten over “Een bijzonder verhaal achter een verstopte Stolperstein

    • Oh mooi, ik had alleen van Stolpersteine in Rotterdam gehoord. Prachtig dat er inmiddels overal in NL ook steentjes liggen~!

  1. Beste Fem,
    Wat een toeval….ik ben er eindelijk achter waar mijn overgrootmoeder het laatste heeft gewoond voordat ook zij haar woning moest verlaten…
    Grosse Bergstrasse nummer 220, is dit adres.
    Op het internet zoeken waar dit nu precies is, vanuit Harlingen, en blijkt dat jij/u, precies naar dit zelfde nummer op zoek bent geweest en ook gevonden….Wat een toeval…
    Ik kom dit jaar deze plek bezoeken, om alvast te wennen, het is nogal emotioneel; mijn overgrootmoeder had drie zonen, twee zijn er vermoord en zij ook….mijn grootvader is de enige van zijn familie die overleefd heeft.
    Begin volgend jaar worden er drie stenen gelegd….Hindelchen Karp en haar zonen Elias en Joseph
    Hartelijke groet, Marlies Schmidt.

Plaats een reactie